Геноцидот врз Македонците во текот на Македонската борба (1904-1908)

Македонската борба го означува временскиот интервал од 1904 до 1908 год., период непосредно по завршувањето на Илинденското востание од 1903 год., по кое грчката држава одлучила вооружено, со паравоени формации испратени од Kралството Грција да интервенира во делови на османлиска Македонија.

Грчката Македонска борба имала геноциден карактер кон дел од етничкото македонско население. Таа произлегла и се водела од страна на самата грчката држава, со грчко оружје и финансии, со грчки наемници и неформална османлиска согласност, но и помош. Целта на оваа вооружена интервенција, која во најголема мерка била насочена против Македонската револуционерна организација и кон дел од христијанското македонско население, произлегувала од познатата Мегали идеја. Накратко, оваа големодржавна програма предвидувала, покрај останатото, и проширување на грчката држава кон територии во кои немало грчко население или доколку го имало, тоа било во минимални бројки. Прва територија, покрај островот Крит, кон која Грција покажувала територијални аспирации после проширувањето на грчката држава во Тесалија и дел од Епир во 1881 год., била Македонија.

Зошто геноцид? Според основната дефиниција геноцидот е насочен кон целосно и систематско уништување, делумно или целосно, на дадена национална, етничка, расна или религиозна група. Средства за спроведувањето на ваквото дело се: убиство на членовите на соодветната група; предизвикување на тешки оштетувања на здраствената состојба; насилно попречување на нивната репродукција; предизвикување на било какви тешки услови за живот, со цел уништување на групата. Тргнувајќи од овие основни елементи кој го обликуваат геноцидот, најголем дел од истите биле и практикувани во текот на Македонската борба.

Грчката вооружена интервенција во Македонија имала за цел етничко чистење на секој оној кој немало да се декларира како Грк, пред се’ насочено кон дел од македонското христијанско, албанско и влашко население во османлиска Македонија. Користејќи ја православието, а не јазикот - кој не бил во корист на грчката национална идеологија, како критериум за одредување на етничката припадност, грчката пропаганда ги прогласила оние Македонци патријаршисти како дел од грчката нација во Македонија. Оттука, преминувањето на македонското население кон Егзархијата, првенствено словенска црква во која литургијата се изведувала на словенски јазик, преставувала смртна закана за грчките интереси во Македонија. Грчката држава настојувала со помошта на оружјето и заканите со смрт да ги врати Македонците во рамките на Патријаршијата, кој како што видовме во тоа време ја означувала грчкоста на Македонија, доколку тоа не били направено, стапувало на сцена измачувањата, теророт и убиствата на сите оние кои немале на се декларираат како Грци - патријаршисти.

Па така, според член 2 од Уствот на Македонскиот комитет, формиран во Атина во мај 1904 год., стои дека неговата цел била: „одбрана на грцизмот во Македонија, Тракија, Епир и Албанија, и враќање во редовите на Патријаршијата на селата и поединците кои ја напуштиле истата. Јасно станува збор дека изборот бил мал, т.е. и дека не постоел, или си дел од Патријаршијата, односно си Грк, или, пак, си непријател на грцизмот и кон тебе се постапува со сите дозволени и недозволени мерки, а најчест исход била смртта. Во јуни 1904 г. со посебна прокламација Македонскиот комитет го соопштил своето формирање. Документот бил полн со измислици и омраза кон ВМРО и спрема македонското население кое не сакало да ја прифати Патријаршијата како своја црква. На крај од прокламацијата стоело дека Македонскиот комитет ги повикува сите Грци на соработка и помош, а секој оној кој би се покажал индеферентен кон оваа покана, се прогласувал за „недостоен да живее“.

Првите поголеми напади на грчките вооружени чети врз Македонците, со крајен резултат – убиство на недолжно македонско население, се случиле уште во есента 1904 год., а со поголем интензитет и во наредните години. Со добропознатите напади на с. Зеленич (Леринско) од 13 ноември 1904 год., или попзнат како Крвава зеленичка свадба, потоа со нападот на с. Загоричани од 25 март 1905 год, како и за време на нападот на втората крвава свадба во с. Неволјани од октомври 1905 год., биле убиени околу 110 Македонци. Постепено нападите се прошириле и во сите делови на јужна и централна Македонија. А грчките чети во остварување на посочените цели се однесувале се пожестоко и поагресивно кон мирното македонско селско население.

Од пролетта 1905 год. од грчката држава засилено се испраќаат чети во Централна и Источна Македонија. Овие чети требало да го покријат реониуте на Караџова, Негуш, селата од Ѓолот, Воден, Владово, Месимер и Граматиково, Острово. Помали чети пристигнале во Серско, Зрново и Зихна.

Посебно жестоки беа борбите во Ѓолот (Ениџевардарското блато) меѓу грчките андарти и четите на ВМРО предводени од Апостол Петков Терзиев потпомогнати од селското население. Грчките чети обидувајќи се да го обезбедат овој реон вршеле постојани напади како кон четите на Македонската организација, така и врз мирното население, се со цел со помошта на оружјето да ја добијат наклонетоста на населението, т.е. да станат Грци. Андартите во зимата 1906 год. ги нападнале селата Бозоец и Горно Куфалово, во кои биле убиени неколку Македонци и изгорени куќи.

Кратко време по нападот на Загоричани, на пл. Вичо се случило уште едно ладнокрвно убиство на македонско население. Критјанинот и водач на чета Георгиос Макрис, заедно со капетанот Филотас, фатиле 18 селани од с. Блаца и Вишени, кои за Макрис, за да го оправда своето дело, биле комити. Филотас сметал дека селаните не трабло да бидат убиени, но Макрис настојувал на тоа. На крај дошле до соломонско решение – си ги поделиле луѓето, како да станува збор за предмети, и делот на Макрис, девет на број, веднаш биле убиени, додека Филотас ги ослободил неговите.

Посебно со својата суровост кон месното македоноско население се истакнувал поп Дракос, свештено лице кое библијата ја замени со пушка. Од спомените на Макрис дознаваме за еден немилосрден настан во македонското село Либишево (Кастенаријата), во кој учествувал и самиот Дракос. Голема грчка чета влегла во селото по информации на митрополитот Каравангелис, мислејќи дека во него била засолнета четата на месниот војвода на Организацијата, Костанцов. Макрис во спомените вели: „се доближавме до селото... јас и Вангелис Гаљанос, критјанин и тој капетан, и го донесовме до таму, мислејќи на месен жител кој со закана под оружје мораше да им ја каже куќата. Така ни ја покажа куќата тресејќи се. Веднаш ја заобиколивме - и не требаше да губиме време за да не не видат и избегат. Јас со Вангели стигнавме и чукнавме на портата и тогаш однатре пукаа и пред да успееме да се повлечеме еден куршум ја погоди левата дланка на Вангели... Штом видовме така, ја запаливме куќата од прозорите и од покривот... прскавме партали со нафта, ги запалувавме и го фрлавме во куќата. Во покривот запали оган поп Дракос од задната страна на куќата, каде што немаше ниту порта, ниту прозор, (…)

По кратко време се струши и куќата. Тие беа повлечени во скривницата, како што дознавме потоа, под оџакот на куќата. Куќата беше на една вдовица, која имаше и две деца, едно девојче -12 годишно и едно машко, постаро. Се задушија сите заедно во скривницата, Констанцов со 7-те негови борци, вдовицата и нејзините деца.

Таму каде што бевме собрани, околу куќата што гореше, дојде некој си и му покажа на поп Дракос еден младич до 20 години, велејќи му дека тој ги водеше во селото чети. Детето во тој момент, кое стоеше до мене и го гледаше како и ние огинот, но кога ги натеравме да копаат на неколку точки околу куќата со замислата да не случајно скривницата е надвор и така да можеме да ги најдеме, во моментот што јас го потурнав и му реков „побрзај да завршуваме и бегаме“, тој се исправи и ми кажа: „еве копам“. Во тој момент ми се приближи поп Дракос и без никој да го забележи пукна во детето и тој падна во дупката што ја копаше. Поп Дракос се повлече набрзина, додека јас ја држев пушката во раце и ми викна: „браво Макри, браво Макри. Така да ги убиваш предавниците, затоа што тие носат внатре во селото чети“. Јас не одговорив. И подоцна ми објасни, бидејќи тој е поп, не сакаше да изгледа дека тој го уби и ме замоли да кажам јас го сторив тоа (…). Неделата утрото отидовме сите во црквата со селаните и двајцата попови, но литургијата ја држеше поп Дракос кој беше со нас.

Но штом го видов да ги дига светите предмети, јас што знаев дека вчера со своја рака убие едно дете, бев изненаден. И кога излеговме надвор му реков и за малку ќе се скаравме. „Не пречи“, ми кажа, „како не пречи? Вчера да убиеш човек, а денес да ги дигаш со раце светите предмети?“ Но беше многу образован и голем јунак и како што беше огромен, ги дигаше не смелите попви каде што одеше и ги стресуваше. „Што поп си ти бре?“, им велеше. „Зошто ве имаме овде?“

Во ноември 1904 год. во Воденско дејствуваше четата на капетан Епаминондас. Во с. Теово неговите андарти убија 3 селани. Четата на Мазаракис на 5 јули 1905 год. го обиколи Месимерскиот манастир и откако во него влегоа селаните, андартите ги нападнаа и убија околу 8 луѓе. Четата на Георги Гјагли го изврши најголемиот колеж во источна Македонија. Неговите андарти облечени во турска униформа влегова во с. Долно Караџова, ги собраа селаните и убија над 35 невини луѓе, додека другите селани се спасија со бегство.

Грчките чети пред да стапат во акција, т.е. да извршуваат убиства, честопати прво испраќале предупредување до одредено село. Предупредувањето, односно ултиматумот до селаните се однесувал на барањето тие пред турските власти да се изјаснат како патријаршисти, т.е. Грци. Ако во одреден рок не добиле позтивен одговор, тогаш следела нивната одмазничка акција, во која убиство на неколку селани требало да им биде лекција на останатите жители, но и на околните села што ќе им се случи доколку не прифатат да бидат Грци. Во целиот период на Македонската борба биле убиени од 3500 до 4000 етнички Македонци, што ако се земе предвит тогашната бројност на населението и фактот дека овие акции не се одвивале на целата територија на Македонија, тогаш навистина бројот на убиени Македонци не е воопшто мал.

На крај, дали една држава која се декларира како лулка на демократијата во Европа од еден ваков историски период требаше да изгради мит? Зарем убиствата и убијците на невиното македонско население, кое единствен грев им беше тоа што не беа Грци по род, треба денес да се слави. И како ли се осеќаат потомците на убиените од овие напади кои се уште живеат во Грција, кога гледат како се слават убијците на нивните предци, а денес вие им викате, тоа не било ништо, заборавете го, тоа не е дел од вашата историја, вие немате ништо со нив, едноставно вие сте Грци!!! Но дали е тоа навистина така и до каде ќе оди тоа негирање на македонскиот етнички идентитет и слепоста на грчкиот национализам!?!

Како заклучок сосема на кратко ќе додадеме. Од Македонската борба во Грција е изграден култ. Учесниците во оваа несфатлива „војна“ се сместени во Пантеонот за најслужните борци на грчкиот народ, но историска вистина е дека нивната слава е продукт на политиката. Грчката политика имала потреба да престави било каква раволуционерна борба во Македонија. Сепак, улогата на оваа борба била минимална во остварувањето на големогрчката државна идеологија. Мегали идеја се оствари со Балканските војни (1912-1913), што и беше целта, а целта на Македонската борба останува да биде препознаена во насловот на овој текст.

Димитар Љоровски Вамваковски
Авторот е магистер по Историја.

Македонска Искра

The splendour of the stolen coins

Scattered heritage

THE SPLENDOUR OF THE STOLEN COINS

The Macedonian territory is extremely rich with archaeological findings, so it is an El Dorado for all professional and amateur diggers. Between the two World Wars, Serbian archaeologists worked on Macedonian sites and everything they discovered was taken to Serbian museums, where it still is today. After World War II, Macedonian archaeologists were digging there, but there were even more illegal diggers providing for the domestic and, above all, the foreign archaeological market. The items that were smuggled haven't been catalogued anywhere, nor was their existence made public, with the exception of some half-legal collections or some items that were taken a long time ago.

Indeed, many various archaeological items have been carried away, so it’s almost impossible to collect all of the relevant information about them (type, period, archaeological site etc). Nonetheless, research has been done and data on certain types of movable heritage was collected, for instance, about the abovementioned handwritten and archaeological heritage. However, information was also collected (by dr. Eleonora Petrova) about the numismatic material stolen from Macedonia during the last 150 years.

Just as in the 19th and 20th centuries, today there is also a continuous carrying out of numismatic material, without there being any information on the persons doing it or its final destination. Macedonian archaeologists obtain information on the stolen coins from foreign archaeologists, numismaticians, from catalogues and similar, often unofficial, sources. Even whole collections were taken abroad. Macedonia is rich in numismatic material (in the Museum of Macedonia alone there's a collection of around 14,500 items) and it was particularly attractive for domestic and foreign numismaticians.

Caption: The splendour of the gold coins discovered in Macedonia is today reflected in foreign museum cupboards

There have been several larger thefts of Macedonian coins recorded. The most significant and oldest collection carried away was one from Štip, taken out in 1912, but the amount of items in it is still not known. Some of these items can today be found in foreign museums. Most of them are silver coins, octodrachmae, from the Deroni tribal Paionian organisation, which inhabited parts of Macedonia and which coined money at the end of the 5th and the beginning of the 6th century. Another large collection of old coins was taken during World War I, i.e. 1917, from Topolčani near Prilep. Two hundred gold staters or distaters from the time of Philip the Second and Alexander the Third were carried away. Three of them are today in the permanent exhibition of the National Museum in Sofia, and there is no information on the locations of the others.

In the 1960s, another large collection, consisting of around two thousand Paionian coins, was carried away from Macedonia's territory, and there is information about it in some foreign publications, i.e. auction catalogues. It was sold at Sotheby's on April the 16th 1968 and at Parke-Bernett's on December the 9th 1969. It is certainly known today that 13 items of this collection are from the time of the Paionian king Lycaeios (and the Museum of Macedonia has not even one such item, although it does have a single copy that it keeps as a souvenir). In the collection there were 1,700-1,800 tetradrachmae of Patraios, 68 gold staters and distaters, 23 of which Philip's, 37 Alexander's and 8 Philip's, as well as 108 silver tetradrachmae of Philip. All of them went abroad, and the Museum of Macedonia has only a few tetradrachmae, purchased as accidental discoveries, and it has not even one distater. Yet the museum in Sofia has a collection of 208 samples of tetradrachmae of Alexander, Philip, Demetrius, Poliocritus, Lysimachus and Audoleon, although it's incomplete, since some of the pieces are in private collections in Belgrade and Zagreb, and probably other places as well. In the Archaeological Museum in Zagreb there is a part of a collection of a hundred bronze items, discovered in 1932 in Dojran [Macedonia]. Dr. Petrova states that the most significant numismatic material from the South of Macedonia is today in Zagreb and Belgrade, because in the past we were in the same country and the police didn't intervene. Many items have also been carried away during the last two decades of the 20th century, since Macedonia didn't have appropriate purchasing politics.

A wealth of Macedonian coins (particularly from the time of Macedonian kings) is today being kept in Greece. Some of those especially valuable items were discovered before 1900. Although they come from the Republic of Macedonia's territory, Greece today presents them as its own, or denies their existence.

To be continued...

Nove Cvetanoski

No Borders, No Nations: Making Greece in Macedonia

Author: John Agnew
Affiliation: University of California, Los Angeles.
DOI: 10.1111/j.1467-8306.2007.00545.x

Abstract 
Macedonia's centrality to the making of Greece over the past century provides the empirical grounding for an exploration of how cultural-symbolic borrowing rather than cross-border othering has been crucial for border making in Modern Greece and, by extension, everywhere in the world.

There has been a recent revival in studies of borders between states and what they mean in relation to both the history of state formation and the effects of globalization on state power.

Typically, however, the borders between modern “nation-states” are seen as originating in cross-pressures between pairs of neighboring states just the same in Africa today as, say, in nineteenth-century France.

The wider contemporary geographical context may be invoked in terms of the “sides” taken in particular border disputes by other nearby states or by the Great Powers.

Rarely, however, is the wider historical-geopolitical context invoked as the primary source of the practices, simultaneously material and symbolic, that produce the desire for precise borders in the first place. With increased globalization, however, the making of Greece in Macedonia may become increasingly problematic because the political logic of all national border-making is increasingly in question.

...

A chronological narrative of the role of Macedonia in the making of a Modern Greek nationstate provides a vivid example of the way in which borders crucially enter into the very definition of nationhood. 

In the Greek case, the desire to construct a state came initially from the Greek commercial diaspora scattered around the Mediterranean and Black Seas and in the cities of Central and Western Europe allied to the romantic aspiration, shared with ‘‘philhellenic’’ Western intellectuals (most famously England’s Lord Byron), to liberate Balkan Christians from the Ottoman Turks and, hopefully, to reestablish the glory of ancient Greece. If there was a concentration of identifiably Greek people living in the southern part of the Balkan Peninsula, many if not most Greeks (of either linguistic or religious qualification) lived scattered well beyond this territory. Of course, quite what constituted a ‘‘Greek’’ as opposed to a Balkan Christian or even a Turkish Christian remained very much in doubt. As Greece was made, so were the Greeks.

The numerous popular revolts against the Ottomans over the years had never taken a national cast until the early nineteenth century but even then the first Modern Greek state was a largely foreign enterprise financed by Britain and France and in the hands of a Bavarian prince and administrators.

...

In this way, historic association and present occupancy became fatefully fused (and confused) in a cartographic representation ‘‘justifying the ‘liberation’ of the territories concerned and their annexation to Greece’’ (Tolias 2001, 15). At the same time, various apparently distinguishable groups in and around the borders of the state (particularly ‘‘Albanians’’ and ‘‘Vlachs,’’ the largely Hellenized speakers of a language akin to Romanian) were accused of ‘‘brigandage’’ that Turkish misrule was held to have passed on to them. They could be Balkan Christians but only as Hellenized Greeks could they be rescued from their outsider status. Until this happened, they were the aliens against whom Greek nationhood could be most readily defined (Tzanelli 2002).

To push beyond their dependent status and to live up to the nationalist imagination of a Greece that included
most Greeks within its compass and that was ‘‘true’’ to its Hellenic genealogy, Greek nationalists used their fusion of ethnic and historical arguments to justify territorial expansion. By the late nineteenth century this was part of what has been called a ‘‘territorial hysteria’’ (Bibo´1986) as Greeks, Serbs, Bulgarians, and Macedonian Slavs (and others) all strove to carve out nation-states for themselves from the European rump of the Ottoman Empire.

...

On the Greek side, a Hellenic ideal of past cultural greatness in need of discovery and revival was the overwhelming thrust of the cultural redefinition involved in the process of popular recruitment to the national cause (Herzfeld 1982; Peckham 2001; Bien 2005).

From this viewpoint, Byzantine and Ottoman influences had corrupted the ancient mores. Local folklore studies (dances, music, clothing, etc.) were used to both reveal and teach how the ‘‘masses belonged to the nation or ethnos’’ (Peckham 2001, 67). Capturing Macedonia was particularly important in this endeavor.

Not only would this bring together ancient and Byzantine conceptions of the Greek nation, thus reconciling the Church and the modern nation, it also justified a popular imperialism in which modern Greece was tied historically to Alexander the Great through the potential occupation of his homeland. Out of this confluence developed a romantic Hellenism in which Macedonia was defined as the ‘‘lung of Greece’’ and its possible ‘‘loss’’ as a mutilation (Dragoumis 1907; Vakalopoulos 1987). In this construction, Macedonia was potentially a repository of ancient Greek ideals as well as a pocket of cultural pollution. Paradoxically, therefore, it was at one and the same time both vital to the nation and a threat to its integrity. Macedonia is the historic name for a large area that was shared following the border delimitations after the First World War between Bulgaria, Greece, and Yugoslavia. It comprises the watershed of the Vardar River with the two main cities of Salonica in northeastern Greece and Skopje in Yugoslavia providing the communication and transportation axis through the region.

The region was populated predominantly with SlavoMacedonians and Bulgarians at the time of the Balkan Wars (1912–1913), although the cosmopolitan city of Salonica, with its large Jewish, Muslim, and Greek populations, was exceptional (Mazower 2004). Macedonia’s division into Pirin (Bulgarian), Vardar (Serbian), and Aegean (Greek) segments left a significant SlavMacedonian population in Greek Macedonia, particularly in rural areas and in and around Florina in the west.

The fervently held nationalist goal of incorporating the whole of Macedonia into Greece came up against a complex local reality that long seemed to challenge the ideal. The border now ran through a potential zone of expansion rather than simply delimited the limit of a territorial claim (Figure 1B). For a time Greek territorial claims in Macedonia became increasingly inseparable from a vision of a Greek state that would incorporate Crete, Macedonia, the Aegean islands, Cyprus, the west coast of Asia Minor, Constantinople (Istanbul), and areas around the Black Sea. Rather like the analogous claim to a Greater Serbia devoted to uniting all Serbs under one government, the image of Greater Greece (known as the Great Idea) was to lead to disastrous wars against the Turks first in 1897 and then, most devastatingly, in 1922. Such an expansive irredentism was at the root of Greek ‘‘cartographic anxiety’’ from the founding of the state down to the 1920s (Peckham 2001, 40).

With so many potential Greeks scattered beyond the territorial limits of the state, the possibility of incorporating all of them in a territorial form was always problematic. The initial success in Macedonia compared to failure in many other places was to be reinforced, therefore, when in the aftermath of the failed attempt at expanding into Asia Minor in 1922, the Orthodox Christian population of Anatolia was exchanged for much of the Muslim population of mainland Greece, with the majority of the transplants to Greece settling in Greek Macedonia. In this way a Macedonia still ambiguously Greek at best was ethnicized or made increasingly Greek by the transfusion of refugees (Pentzopoulos 2002; Hirschon 2003).

Uncertainty about the Greek status of Macedonia, however, did not disappear (Figure 1C). Indeed, with the incorporation of only one part of the historic region into Greece, Macedonia became, if anything, even more central to the self-definition of the nation. In the 1930s authoritarian Greek governments attempted to impose a cultural uniformity in Greek Macedonia by forbidding the use of languages other than Greek and denying the contemporary existence of any degree of regional ethnic heterogeneity. In the aftermath of the Second World War, when Greece had been invaded and devastated by the Axis powers of Italy and Germany, a Communist insurgency broke out against the Royalist Greek government as it returned home from exile. The Greek Civil War came to be as much about the ‘‘Macedonian Question’’ as it was about a change of government in Greece as a whole (Jones 1989, 66–67, 200–1, 222–23).

Particularly in its later phase, as the insurgents were forced into pockets near the Albanian and Yugoslav borders, the issue of the political future of Macedonia divided the Communist leadership as one group attempted to mobilize Slav-Macedonian support by backing an autonomous Macedonia that would then join Yugoslavia. Of course, by this time the great majority of people in Greek Macedonia saw themselves as ethnically Greek, so this meant largely abandoning whatever support they may have offered. Splits among the Communists in 1949 over whether to back a Yugoslav or Bulgarian association and successive defeats following the fateful adoption of a conventional military posture that played into the hands of the U.S.-supported Greek army led to an ever greater reliance on non-Greek recruits. Many people who fought on the Communist side or who found themselves targets of Greek government revenge, including their families or just their children, left Greek Macedonia as the war wound down. Most never returned home, either staying in Yugoslav Macedonia or emigrating to Australia and other countries in the early 1950s (Danforth 1995, 2003).

The U.S. military and economic assistance to the Greek government from 1947 to 1949 was the first fruit of the Truman Doctrine of U.S. commitment to back governments struggling with Communist insurgencies. Even after the defeat of the Greek Communists, collective memory of the critical position of Macedonia in the Civil War combined with the continuing dynamic of the Cold War to create a popular ideology, particularly powerful on the political right, in which leftist politics (whether truly Communist or not) was labeled as ‘‘Slavic’’ and its proponents as ‘‘Slavs’’ or ‘‘Bulgarians.’’

This ethnicization of political ideology fits into a pattern of Greek nationalist thought that long predates the Civil War (Herzfeld 1982, 55-60).

Classical and, by extension, modern Greek culture are associated with individualism, whereas the Slavs are associated with conformism and collectivism. Harking back to the challenge to Hellenism from the ‘‘execrable’’ Jakob Fallmerayer, the Austrian writer who in the 1840s had denied modern Greeks any racial affinity with the ancient ones and thus viewed them as definitely not European but as a mix of Slavs and Albanians (Herzfeld 1982, 75–81), the recycling of this opposition serves to rescue the Greeks from such a fate. In 1950, it not only made leftist politics un-Greek, it effectively situated Greece in the modern First or ‘‘free’’ World of the United States and Western Europe in counterpoint to the Communist or ‘‘captive’’ Second World of Eastern Europe and the Soviet Union. The Makronisos prison camp established to detain and reeducate leftist guerrillas, for example, required inmates to build replicas of ancient Greek monuments to show ‘‘not only the inmates but to all dissidents in Greece that the ancient Greek ‘spirit,’which had survived to the present, was incompatible with modern radical ideologies. Communists and other left-wing citizens were associated with the national ‘other,’ which in the context of the Civil War and Cold War was ‘Slavo-Communism’ ’’ (Hamilakis 2002, 318; also see Van Steen 2005). The Modern Greek historical experience in Macedonia, therefore, continued to have a negatively charged valence in postwar Greece, even as the symbolism of ancient Macedonia as integral to Greece retained its hold on Greek nationalism. If anything, this latter acquired ever greater importance be cause of continuing difficulty on other irredentist fronts, particularly in bringing Cyprus into the national fold and because of the disaster of 1955 when a pogrom in Istanbul was directed largely against that city’s Greek minority, most of whom were forced to flee the city (Kuyucu 2005;Vryonis 2005).

Increasingly, however, two conflicting images of Greek culture threatened to divide Greek nationalism: the ‘‘Hellenic’’ as directly derivative of the ancient Greeks from whom ‘‘modern’’ Greeks descended and the ‘‘Romeic’’ in which Greeks were more immediately the inheritors of Byzantine and Turkish influences (Herzfeld 2001, 17). The succession of post–Second World War military governments and, in particular, the Colonels dictatorship of 1967–1974 attempted to resolve these contradictions finally. The dictator George Papadopoulos aggressively pursued what he called a ‘‘Greece of the Hellenic Christians,’’ managing in one slogan to bring together both strands of the origins of national culture yet also to draw attention to their mutual exclusivity as pagan and Christian. Herzfeld (2001, 18) notes how much these official efforts related to lation of Macedonian sentiment, and this is certainly an important part of the picture. But it is equally significant that Greek politicians have long felt the need to claim Macedonia as an integral part of what one might call the ‘‘prehistory’’ of the Greek state. It is important to keep these details in mind when contemplating present day struggles over the definition of the past in Greece...

Scatering of archeological objects

Scattered heritage

SCATTERING OF ARCHAEOLOGICAL OBJECTS

Artefact thefts happen almost continuously in Macedonia, and even from sites that are cultural monuments or from institutions whose responsibility is to protect the movable heritage. Just in the last decade of the 20th century, around five thousand stolen archaeological objects were repossessed, and it's presumed that there are many more items that have been taken out of the country unbeknownst to the authorities.

There isn't any person or institution that would know even the approximate number of the Macedonian cultural heritage items taken to other countries, since over the centuries many precious relics were being systematically, and in large quantities, taken out of the country—and the thieves' traces were erased. Most of the stolen treasures are kept today, unofficially, in many foreign libraries, museums, archives, churches, monasteries or private collections. That's why information on Macedonian relics is so hard to come by.

Macedonia didn't take appropriate care of its cultural heritage even after World War II, and even less attention was paid to decorations and relics in sacred buildings. The newly established Macedonian state didn’t take a timely inventory of buildings and items of cultural and historical value, which is why many monuments ended up in Belgrade libraries, museums and archives even at a time when the Macedonian people had a state and institutions of their own.

From 1946, when the care of cultural heritage was officialised, until 1952, when the cataloguing of valuable items began, an enormous amount of movable cultural heritage was taken out of Macedonian churches, monasteries, museums and other places.

Not until 1990 did the Republic Council of Cultural Monument Protection systematically begin to collect information on the displaced cultural heritage and to prepare a revealing list of such items. (That responsibility is now assigned to the Management for Cultural Heritage Protection.)

The list was being prepared in an unassuming manner – by monitoring catalogues, collecting literature and collaborating with experts. As a result of this work, the Council created around eight thousand inventory entries. According to that revealing list, which is far from being complete in any way, there are more than ten thousand valuable archaeological items in foreign public or private collections, especially in the neighbouring countries and in other European countries. Archaeological heritage is the most prominent type of cultural heritage in our country (there are more than 4,300 catalogued sites alone) and it's highly likely that these types of items were carried out most often, being the easiest to smuggle.

Yet the estimates based on scholarly research show that in Macedonia there are around 500,000 catalogued museum pieces. More than 150,000 of them are archaeological items, 100,000 of which are in the Macedonian museums – and not fewer than 50,000 are in foreign museums!

Because of the advanced illegal trade with antiques, mostly with archaeological items, Macedonian archaeological sites—most commonly, the ancient necropolises—are very often exposed to illicit digging. These illegal activities were most intense in the 1990s, when from 1993 to 1997 alone, 52 such cases were discovered in 30 sites, 12 of which were protected as cultural monuments. (Some of them were massively destroyed.) Accordingly, there is reason to assume that during that period many archaeological items were carried out of Macedonia, and can today be found in private collections as well as in museums in some countries that are particularly interested in ancient objects. 

To be continued...

Nove Cvetanoski